Seksualność jest ważną częścią życia człowieka, jednak aktywność seksualna wiąże się również z określonymi ryzykami zdrowotnymi. Jednym z nich są choroby przenoszone drogą płciową (STI – Sexually Transmitted Infections), które mogą dotyczyć każdej osoby aktywnej seksualnie – niezależnie od wieku, płci, orientacji psychoseksualnej czy liczby partnerów.
Wokół infekcji przenoszonych drogą płciową nadal funkcjonuje wiele mitów, wstydu i przekonań utrudniających korzystanie z badań oraz leczenia. Tymczasem wiedza, profilaktyka i regularna diagnostyka są jednymi z najważniejszych elementów dbania o zdrowie seksualne.
- Czym są choroby przenoszone drogą płciową?
- Najczęstsze choroby przenoszone drogą płciową
- Choroby przenoszone drogą płciową – objawy, na które warto zwrócić uwagę
- Jak wykonać badania na choroby przenoszone drogą płciową?
- Jak zapobiegać chorobom przenoszonym drogą płciową?
- Choroby przenoszone drogą płciową a psychika – dlaczego pojawia się wstyd?
Czym są choroby przenoszone drogą płciową?
Choroby przenoszone drogą płciową (STI) to infekcje wywoływane przez bakterie, wirusy, grzyby lub pasożyty, które mogą przenosić się podczas kontaktów seksualnych.
Do zakażenia może dojść podczas:
- stosunku waginalnego,
- stosunku analnego,
- seksu oralnego,
- kontaktu skóry i błon śluzowych w okolicach intymnych,
- kontaktu z zakażonymi płynami ustrojowymi.
Współcześnie coraz częściej używa się określenia STI (infekcje przenoszone drogą płciową) zamiast STD (choroby przenoszone drogą płciową). Wynika to z faktu, że wiele zakażeń przez długi czas nie powoduje objawów, ale nadal może być przekazywanych innym osobom i wymagać leczenia.
Najczęstsze choroby przenoszone drogą płciową
Chlamydioza
Chlamydioza jest jedną z najczęściej diagnozowanych infekcji bakteryjnych przenoszonych drogą płciową. Wywołuje ją bakteria Chlamydia trachomatis.
Możliwe objawy:
- pieczenie podczas oddawania moczu,
- nietypowa wydzielina z dróg rodnych lub prącia,
- ból podczas stosunku,
- ból w podbrzuszu,
- krwawienia między miesiączkami.
U wielu osób zakażenie przebiega jednak bezobjawowo.
Nieleczona chlamydioza może prowadzić m.in. do zapalenia narządów miednicy mniejszej, problemów z płodnością oraz zwiększonego ryzyka ciąży pozamacicznej.
Rzeżączka
Rzeżączka jest zakażeniem bakteryjnym wywoływanym przez Neisseria gonorrhoeae. Objawy mogą obejmować:
- ropną wydzielinę z narządów płciowych,
- ból i pieczenie przy oddawaniu moczu,
- ból jąder,
- ból w obrębie miednicy.
Coraz większym problemem medycznym jest antybiotykooporność bakterii powodującej rzeżączkę, dlatego ważna jest szybka diagnostyka i odpowiednio dobrane leczenie.
Wirus HPV (wirus brodawczaka ludzkiego)
HPV jest jednym z najczęstszych wirusów przenoszonych drogą płciową.
Istnieje wiele typów HPV. Część z nich powoduje:
- brodawki płciowe (kłykciny kończyste),
- zmiany przedrakowe,
- nowotwory, m.in. szyjki macicy, odbytu, prącia oraz części głowy i szyi.
Ważnym elementem profilaktyki jest szczepienie przeciwko HPV oraz regularne badania przesiewowe (np. cytologia i test HPV u kobiet).
Opryszczka narządów płciowych
Za opryszczkę genitalną najczęściej odpowiada wirus HSV-2, choć zakażenie może być również wywołane przez HSV-1. Objawy mogą obejmować:
- bolesne pęcherzyki i nadżerki w okolicach intymnych,
- świąd i pieczenie,
- ból podczas oddawania moczu,
- objawy przypominające infekcję grypową.
Wirus pozostaje w organizmie przez całe życie, ale odpowiednie leczenie może zmniejszać częstotliwość i nasilenie objawów.
HIV
HIV (Human Immunodeficiency Virus) to wirus atakujący układ odpornościowy. Do zakażenia może dojść poprzez:
- kontakty seksualne bez zabezpieczenia,
- kontakt z zakażoną krwią,
- transmisję z matki na dziecko.
Dzięki współczesnej medycynie osoby żyjące z HIV, które regularnie przyjmują leczenie, mogą funkcjonować normalnie i osiągać niewykrywalny poziom wirusa. Osoba z niewykrywalnym poziomem wirusa HIV we krwi nie przenosi zakażenia drogą seksualną.
Kiła
Kiła jest chorobą bakteryjną wywoływaną przez Treponema pallidum.
Jej przebieg może obejmować kilka etapów. Pierwszym objawem często jest niebolesne owrzodzenie w miejscu zakażenia. niebolesne owrzodzenie w miejscu zakażenia.
Choroby przenoszone drogą płciową – objawy, na które warto zwrócić uwagę
Wiele osób zastanawia się: jak rozpoznać chorobę weneryczną?
Do najczęstszych sygnałów należą:
- nietypowa wydzielina z pochwy lub prącia,
- ból podczas seksu,
- pieczenie przy oddawaniu moczu,
- swędzenie okolic intymnych,
- zmiany skórne, pęcherzyki lub owrzodzenia,
- ból w podbrzuszu,
- krwawienia niezwiązane z miesiączką,
- powiększone węzły chłonne.
Jednocześnie należy pamiętać, że brak objawów nie oznacza braku zakażenia.
Jak wykonać badania na choroby przenoszone drogą płciową?
Diagnostyka zależy od rodzaju podejrzewanego zakażenia. Może obejmować:
- badania krwi (np. HIV, kiła, WZW B i C),
- badania moczu,
- wymazy z pochwy, szyjki macicy, gardła lub odbytu,
- testy molekularne PCR wykrywające materiał genetyczny bakterii lub wirusów.
Warto wykonać badania szczególnie wtedy, gdy:
- rozpoczęło się współżycie z nowym partnerem,
- doszło do kontaktu seksualnego bez zabezpieczenia,
- pojawiły się niepokojące objawy,
- partner/partnerka otrzymał(a) diagnozę STI.
Badania nie powinny być traktowane jako powód do wstydu – są elementem odpowiedzialnej troski o siebie i partnera.
Jak zapobiegać chorobom przenoszonym drogą płciową?
Profilaktyka STI obejmuje kilka ważnych działań:
Stosowanie prezerwatyw
Prezerwatywy znacząco zmniejszają ryzyko wielu zakażeń, choć nie eliminują go całkowicie, szczególnie w przypadku infekcji przenoszonych przez kontakt skóry (np. HPV, opryszczka).
Regularne badania
Regularne testowanie jest szczególnie ważne przy braku pewności co do statusu zdrowotnego partnera, nowych partnerach seksualnych czy ich większej liczbie.
Szczepienia
Dostępne są szczepienia przeciwko HPV czy wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.
Rozmowa z partnerem
Zdrowa komunikacja seksualna obejmuje również rozmowę o badaniach, bezpieczeństwie, granicach, potrzebach i obawach.
Choroby przenoszone drogą płciową a psychika – dlaczego pojawia się wstyd?
Diagnoza STI często wiąże się z silnymi emocjami:
- lękiem,
- poczuciem winy,
- wstydem,
- obawą przed odrzuceniem.
Warto pamiętać, że infekcja przenoszona drogą płciową nie jest oceną moralności człowieka. Zakażenie może przydarzyć się każdej osobie aktywnej seksualnie.
W gabinecie psychologa lub seksuologa temat STI może pojawić się m.in. podczas pracy nad:
- trudnościami w komunikacji z partnerem,
- lękiem przed bliskością,
- poczuciem wstydu dotyczącego seksualności,
- doświadczeniem zdrady lub utraty zaufania,
- powrotem do satysfakcjonującego życia seksualnego po diagnozie.
Zdrowie seksualne obejmuje nie tylko ciało, ale również emocje, relacje i poczucie bezpieczeństwa.
Choroby przenoszone drogą płciową są powszechnym problemem zdrowotnym, ale wiele z nich można skutecznie leczyć lub kontrolować. Najważniejsze elementy profilaktyki to wiedza, regularne badania, szczepienia, stosowanie zabezpieczeń oraz otwarta komunikacja w relacjach.
Dbanie o zdrowie seksualne nie oznacza braku spontaniczności – oznacza świadome podejmowanie decyzji i troskę o siebie oraz drugą osobę.
Bibliografia
World Health Organization (WHO). Sexually transmitted infections (STIs) – Fact sheets. https://www.who.int/
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines, 2021. https://www.cdc.gov/std/treatment/
European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC). Sexually transmitted infections in Europe – Epidemiological reports. https://www.ecdc.europa.eu/
Workowski K.A., Bachmann L.H., Chan P.A. et al. Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines, 2021.MMWR Recommendations and Reports. 2021;70(4):1–187.
World Health Organization. Global health sector strategy on sexually transmitted infections 2016–2021.
Centers for Disease Control and Prevention. Evidence to Support HPV Vaccination.
UNAIDS. Global HIV & AIDS statistics – Fact sheet.